Xét nghiệm Dengue chìa khóa vàng trong chẩn đoán sốt xuất huyết

Xét nghiệm dengue là gì?

Xét nghiệm dengue là công cụ chẩn đoán sinh học then chốt giúp phát hiện sớm virus sốt xuất huyết, phân biệt nguyên phát hay thứ phát và ngăn ngừa tử vong lên đến 20%.

Theo Bộ Y Tế Việt Nam 2023 và WHO Dengue Guidelines 2024, xét nghiệm dengue được định nghĩa là mọi phương pháp phát hiện kháng nguyên NS1, bộ gen Real time PCR hoặc kháng thể IgM/IgG đặc hiệu với 4 serotype virus Dengue trong huyết thanh, huyết tương hoặc máu toàn phần.

Đây không chỉ là test sàng lọc mà là tiêu chuẩn vàng xác định giai đoạn bệnh, hướng dẫn bù dịch, theo dõi sốc và giảm tử vong từ 20% xuống dưới 1% nếu thực hiện đúng thời điểm.

Xét nghiệm Dengue hoạt động dựa trên 3 phương pháp chính:

Phát hiện virus trực tiếp NS1, Real time PCR, phản ứng miễn dịch của cơ thể IgM, IgG và đánh giá tổn thương huyết học qua công thức máu. Với hàng trăm nghìn ca sốt xuất huyết mỗi năm tại Việt Nam, xét nghiệm dengue là bước bắt buộc để chẩn đoán chính xác, đặc biệt trong mùa mưa khi muỗi vằn sinh sôi mạnh.

Khi nào cần xét nghiệm Dengue và dấu hiệu lâm sàng không thể bỏ qua?

Xét nghiệm dengue được chỉ định ngay khi có ít nhất 2 dấu hiệu sau, theo hướng dẫn Bộ Y Tế:

• Sốt cao trên 39°C khởi phát đột ngột kéo dài 2 đến7 ngày do bão cytokine TNF-α, IL-6
• Xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chân răng, nôn ra máu hoặc phân đen do tăng tính thấm thành mạch và giảm tiểu cầu
• Đau bụng dữ dội vùng gan hoặc hạ sườn phải do thoát huyết tương
• Trụy mạch từ ngày thứ 3 với triệu chứng hết sốt nhưng chi lạnh, mạch nhanh nhỏ, tiểu ít, bứt rứt, li bì

Đối với trẻ em, xét nghiệm dengue cần thực hiện cấp cứu nếu sốt cao liên tục trên 48 giờ, theo WHO Pediatric Protocol 2024. Những người tiếp xúc gần với bệnh nhân sốt xuất huyết trong 14 ngày, sống hoặc trở về từ vùng dịch hoặc thường xuyên ở môi trường có muỗi vằn, nước đọng cũng thuộc nhóm nguy cơ cao cần xét nghiệm dengue dù chỉ có triệu chứng nhẹ.

Độ chính xác của xét nghiệm Dengue phụ thuộc yếu tố nào?

Xét nghiệm Dengue đạt độ nhạy cao nhất trong 3 ngày đầu khi viremia đạt đỉnh 10⁶ đến 10⁸ pfu/mL. Từ ngày 1 đến 3, ưu tiên NS1 và RT-PCR với độ nhạy 92 đến 96%. Sang ngày 4 đến 7, NS1 giảm mạnh, IgM bắt đầu xuất hiện với độ nhạy trên 70%, cần kết hợp cả hai. Từ ngày 8 trở đi, IgM đạt đỉnh và IgG tăng mạnh, đặc biệt ở nhiễm thứ phát, giúp phân biệt nguy cơ sốc cao gấp 10 lần.

Việc xét nghiệm dengue muộn làm tăng nguy cơ kết quả báo âm tính giả do NS1 bị kháng thể trung hòa hoặc IgM chưa đạt ngưỡng phát hiện. Vì vậy, ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ, hãy xét nghiệm Dengue nên được thực hiện từ ngày thứ 2 để đảm bảo chẩn đoán sớm và can thiệp kịp thời trước giai đoạn thoát huyết tương nguy hiểm từ ngày 3 đến ngày thứ 7.

Có bao nhiêu loại xét nghiệm Dengue chuẩn xác nào hiện nay

Xét nghiệm dengue NS1 phát hiện protein NS1 do virus tiết ra từ 1 đến 5, với giới hạn phát hiện (LoD) từ 10²-10⁶ pfu/mL tùy serotype. Độ nhạy đạt 92% so với Real time PCR, nhưng từ cuối ngày thứ 3, nồng độ NS1 giảm mạnh, dễ cho kết quả âm tính giả dù bệnh đang tiến triển. NS1 dương tính là bằng chứng chẩn đoán xác định dengue cấp tính theo tiêu chuẩn WHO.

Xét nghiệm dengue IgM xuất hiện từ ngày 4 đến 5 ở nhiễm nguyên phát, sớm hơn ngày thứ 3 ở nhiễm thứ phát, phản ánh giai đoạn cấp tính. Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc vào đáp ứng miễn dịch cá thể, có thể chậm đến ngày 7 ở người suy giảm miễn dịch. Xét nghiệm dengue IgG xuất hiện muộn vào ngày thứ 10 đến 14 ở lần nhiễm đầu tiên nhưng tăng ≥4 lần chỉ trong 1 đến 2 ngày nếu từng nhiễm trước, là dấu hiệu nhiễm thứ phát dấu hiệu nguy cơ sốc dengue cực cao.

Kết hợp cả 3 loại xét nghiệm Dengue giúp chẩn đoán toàn diện: từ ngày 1 đến 5 ưu tiên NS1 và IgM, từ ngày 6 chuyển sang IgM và IgG. Trong trường hợp lâm sàng nghi ngờ cao nhưng xét nghiệm dengue âm tính, vẫn phải nhập viện theo dõi vì không loại trừ được bệnh.

Công thức máu toàn phần bổ trợ trong xét nghiệm Dengue

Ngoài 3 xét nghiệm chính, công thức máu toàn phần là bắt buộc để tiên lượng biến chứng.

Tiểu cầu dưới 100.000/mm³ do kháng thể NS1 tấn công nhầm hoặc virus ức chế tủy xương

Hematocrit tăng ≥20% so với ban đầu do thoát huyết tương; bạch cầu dưới 4.000/mm³ do ức chế tủy, tất cả đều là dấu hiệu cảnh báo sốc dengue.

Sự kết hợp xét nghiệm dengue + công thức máu giúp dự báo diễn tiến trong 6 đến 24 giờ, từ đó điều chỉnh bù dịch pha lê kịp thời.

Que Thử Nhanh Dengue AllCheck dễ sử dụng và độ chuẩn xác cao

Nếu cần xét nghiệm dengue nhanh tại nhà hoặc phòng khám, thanh thử xét nghiệm nhanh Dengue là lựa chọn phù hợp bởi các điểm nổi bật:

1. AllCheck NS1 Ag phát hiện virus sớm:

• Bắt được virus từ ngày đầu tiên sốt.
• Siêu nhạy phát hiện dù virus ít đến 100 hạt/mL.
• Không nhầm lẫn với Zika, sốt rét, viêm não Nhật Bản, Chikungunya… đã được kiểm chứng đến 17 loại virus.
• Kết quả chỉ 15 phút, mẫu dùng máu đầu ngón tay.

Chi tiết về AllCheck NS1 Ag tại đây: AllCheck Dengue NS1 Ag Card

2. AllCheck IgG/IgM phát hiện kháng thể:

• Chính xác đến 100% so với máy lớn ELISA.
• Biết ngay lần nhiễm lần thứ mấy và nguyên phát nhẹ hay thứ phát nặng chỉ trong chưa đầy 15 phút.
• Chỉ cần 1 giọt máu nhỏ 10 µL và 2 giọt dung dịch.
• Không sợ sai dù máu bị vỡ hồng cầu, vàng da hay nhiều mỡ.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về AllCheck IgG/IgM tại đây: AllCheck Dengue IgG/IgM Card

Sử dụng cả 2 loại que AllCheck sẽ cho Xét nghiệm kép dengue đầy đủ, nhanh chóng, chuẩn xác và tiết kiệm chi phí hiện nay

Xét nghiệm dengue không chỉ là một xét nghiệm đơn lẻ mà là hệ thống chẩn đoán đa tầng: NS1 bắt virus trước khi cơ thể phản ứng, IgM/IgG đánh giá mức độ miễn dịch và nguy cơ thứ phát, công thức máu tiên lượng sốc. Thực hiện xét nghiệm dengue đúng thời điểm, đúng cách giúp giảm tử vong từ 20% xuống dưới 1%.