Chỉ số CT bao nhiêu là âm tính và được xem là an toàn?

Chỉ số Ct là gì và tại sao chỉ có trên máy Real time PCR?

Hình dung rằng bạn đang cố gắng tìm kiếm một hạt cát nhỏ xíu trong một đống cát lớn. Bạn không thể đếm từng hạt, nhưng bạn có thể nhân bản hạt cát đó lên gấp đôi, gấp bốn, gấp tám cho đến khi nó đủ lớn để phát sáng dưới đèn huỳnh quang. Tương tự như việc bạn nhân đôi tấm ảnh nhỏ đến khi nó đủ lớn để thấy rõ. Đó chính là nguyên lý của kỹ thuật Real time PCR.

Tìm hiểu thêm về: Chỉ số CT Trong PCR là gì? có vai trò thế nào trong chẩn đoán bệnh hiện nay

Ct, viết tắt của Cycle threshold, chính là số lần nhân bản mà máy Real time PCR cần thực hiện để tín hiệu huỳnh quang từ DNA RNA virus vượt qua ngưỡng nền, hay còn gọi là threshold. Nói cách khác, Ct là số chu kỳ máy phải chạy để nhìn thấy virus.

Khác với PCR truyền thống, chỉ cho kết quả có hoặc không sau 35 đến 40 chu kỳ, máy Real time PCR thế hệ mới có thể đo liên tục sau mỗi chu kỳ. Chính vì vậy, chỉ có Real time PCR mới cho ra chỉ số Ct.

Ví dụ thực tế:

• Nếu virus rất nhiều trong mẫu, máy chỉ cần 15 đến 20 chu kỳ là phát hiện, dẫn đến chỉ số Ct thấp.
• Nếu virus rất ít hoặc không có, máy phải chạy 35 đến 40 chu kỳ mới thấy tín hiệu hoặc không thấy, dẫn đến Ct cao hoặc không có Ct.

Máy Real time PCR hoạt động như thế nào để sinh ra chỉ số Ct?

Quy trình diễn ra bên trong máy như một dây chuyền tự động.

1. Lấy mẫu: tăm bông ngoáy mũi họng chứa RNA virus. Nghe có vẻ phức tạp nhưng mọi thứ diễn ra trong vài giờ.
2. Tách chiết: RNA được tách ra, chuyển thành DNA qua bước reverse transcription.
3. Nhân bản: mỗi chu kỳ, DNA được nhân đôi, số bản sao tăng theo cấp số nhân.
4. Đo huỳnh quang: sau mỗi chu kỳ, máy bắn tia laser, nếu có DNA virus sẽ phát sáng.
5. Ghi nhận Ct: khi độ sáng vượt ngưỡng threshold, máy dừng đếm, đó chính là chỉ số Ct.

Hình dung đường cong khuếch đại: ban đầu tín hiệu phẳng lì, sau đó tăng vọt theo hình chữ S. Điểm giao giữa đường cong và ngưỡng threshold chính là Ct.

Lưu ý quan trọng: mỗi hãng máy đặt ngưỡng threshold khác nhau, nên cùng một mẫu nhưng Ct có thể chênh 2 đến 3 đơn vị giữa các máy.

Bạn có thể tìm hiểu thêm: Kỹ thuật xử lý và phân tích dữ liệu Realtime PCR

Chỉ số Ct bao nhiêu là âm tính?

Đây là câu hỏi hàng triệu người Việt đặt ra khi nhận kết quả xét nghiệm. Câu trả lời không phải một con số cố định, mà phụ thuộc vào ba yếu tố: hãng máy Real time PCR, quy định của lab, và hướng dẫn Bộ Y tế Việt Nam.

Chỉ số Ct bao nhiêu là an toàn?

Đây là phần khiến cho không ít người hoang mang khi nhìn thấy kết quả của mình: Ct không phải là “giấy thông hành” tuyệt đối.

Dù Ct cao, ví dụ 38, máy Real time PCR chỉ đo RNA, không phân biệt virus sống hay chết. Vì vậy, không có con số Ct nào đảm bảo “an toàn tuyệt đối 100%”.

Tuy nhiên, Bộ Y tế Việt Nam đã ban hành hướng dẫn cụ thể 2025:

Ct nhỏ hơn 25: nguy cơ lây rất cao, cách ly tại cơ sở y tế ít nhất 7 ngày, xét nghiệm lại hàng ngày. Ct từ 25 đến 30: nguy cơ cao, cách ly tại nhà 5 ngày, đeo khẩu trang N95 khi ra ngoài. Ct từ 30 đến 35: nguy cơ thấp, cách ly tại nhà 3 ngày, theo dõi nhiệt độ, SpO2. Ct từ 35 đến 40: nguy cơ rất thấp, có thể ra ngoài nếu không triệu chứng, đeo khẩu trang 48 giờ. Ct lớn hơn 40: không lây, âm tính, sinh hoạt bình thường.

Lưu ý sống còn:

Chỉ số CT có thể giảm nhanh, cụ thể như hôm nay là 36 nhưng ngày mai vẫn có thể chỉ còn 28 nếu virus đang nhân lên mạnh. Ct bằng 38 nhưng vẫn ho, sốt thì vẫn cần cách ly dù Ct cao. Ct lớn hơn 40 và không triệu chứng thì an toàn để đi làm, gặp người thân.

Tại sao cùng một mẫu nhưng chỉ số Ct lại khác nhau giữa các máy Real time PCR?

Đây là nguyên nhân chính khiến nhiều người hoang mang khi so sánh kết quả giữa các lab.

Các yếu tố ảnh hưởng:

Ngưỡng threshold: mỗi máy đặt mức khác, Roche nhạy hơn nên Ct thấp hơn. Hiệu suất khuếch đại: bộ kit, enzyme, nhiệt độ chu kỳ khác nhau. Loại gen đích: một số máy đo gen N, một số đo ORF1ab nên Ct khác nhau. Chất lượng mẫu: mẫu vận chuyển lâu khiến RNA phân hủy, Ct tăng.

Ví dụ minh họa cùng mẫu, cùng ngày:

Kết luận: chênh lệch 2 đến 3 Ct là bình thường. Vì thế, bạn không nên so sánh chỉ số CT tuyệt đối giữa các phòng xét nghiệm khác nhau.

Tìm hiểu chi tiết về máy PCR tại đây: Máy PCR Chẩn đoán nhanh trong sinh học phân tử

Những hiểu lầm phổ biến về chỉ số Ct

Rất nhiều người khi xem kết quả PCR thường hiểu sai về chỉ số Ct:

• Ct = 36 không có nghĩa là âm tính. Chỉ số này chỉ cho thấy lượng virus ít, nhưng vẫn có khả năng lây nếu cơ thể đang trong giai đoạn đầu hồi phục.
• Ct thấp không đồng nghĩa với sắp khỏi bệnh. Thực tế, Ct càng thấp nghĩa là lượng virus càng cao và nguy cơ lây nhiễm càng mạnh.
• Ct > 40 không phải lúc nào cũng bỏ qua việc xét nghiệm lại. Nếu vẫn có triệu chứng như ho, sốt hoặc khó thở, bác sĩ có thể chỉ định làm thêm để loại trừ sai số.
• Mỗi phòng xét nghiệm có ngưỡng Ct khác nhau. Vì vậy, bạn không nên so sánh kết quả giữa các lab khác nhau và điều này hoàn toàn bình thường trong kỹ thuật PCR.

Tra cứu Ct nhanh

Ct nhỏ hơn 20: dương tính rất mạnh, không ra ngoài, ghi chú giai đoạn đầu nhiễm. Ct từ 20 đến 25: dương tính mạnh, không ra ngoài, dễ lây nhất. Ct từ 25 đến 30: dương tính, không ra ngoài, cần cách ly 5 ngày. Ct từ 30 đến 35: dương tính yếu, có thể ra ngoài sau 3 ngày, theo dõi sát. Ct từ 35 đến 40: âm tính tùy theo phòng xét nghiệm, có thể ra ngoài, đeo khẩu trang 48 giờ. Ct lớn hơn 40: âm tính tuyệt đối, có thể ra ngoài, sinh hoạt bình thường.

Hướng dẫn đọc phiếu kết quả Real time PCR trong 30 giây

• Tìm dòng “Ct” hoặc “Cycle threshold”, nếu không có thì đây là PCR thường, không có Ct.
• Xem giá trị Ct, đối chiếu thông tin trên.
• Kiểm tra triệu chứng, dù Ct cao vẫn cần cách ly nếu ho, sốt.
• Hỏi phòng xét nghiệm nếu nghi ngờ: “Ngưỡng âm tính của lab là bao nhiêu?”