Cách đọc kết quả xét nghiệm vi khuẩn nhuộm soi

Cách đọc kết quả xét nghiệm vi khuẩn nhuộm soi là một trong những kỹ thuật quan trọng nhất giúp bác sĩ chẩn đoán nhanh chóng các nguyên nhân gây viêm nhiễm đường sinh dục, đặc biệt ở phụ nữ. Xét nghiệm này kết hợp soi tươi và nhuộm Gram, cho phép quan sát trực tiếp hình thái, màu sắc, số lượng vi sinh vật trong bệnh phẩm dịch âm đạo, niệu đạo hoặc cổ tử cung. Nhiều người khi nhận phiếu kết quả thường bối rối vì các ký hiệu như âm tính, dương tính, clue cell hay bạch cầu tăng cao.

Xét nghiệm vi khuẩn nhuộm soi là gì và tại sao cần thực hiện

Xét nghiệm vi khuẩn nhuộm soi hay còn gọi là nhuộm soi Gram kết hợp soi tươi là phương pháp quan sát trực tiếp dưới kính hiển vi các vi sinh vật trong mẫu bệnh phẩm dịch tiết sinh dục.

Phương pháp này dựa trên nguyên lý tính chất bắt màu khác nhau của vách tế bào vi khuẩn: vi khuẩn Gram dương bắt màu tím hoặc xanh đậm, trong khi vi khuẩn Gram âm bắt màu hồng hoặc đỏ. Đồng thời, phần soi tươi sử dụng nước muối sinh lý để quan sát sự di động của ký sinh trùng hoặc nấm.

Mục đích chính của xét nghiệm là phát hiện sớm các tác nhân gây viêm nhiễm như vi khuẩn, nấm men, trùng roi, đồng thời đánh giá mức độ viêm qua số lượng bạch cầu và các tế bào bất thường.

Xét nghiệm thường được chỉ định khi bạn gặp các triệu chứng điển hình: khí hư bất thường về màu sắc trắng đục, vàng xanh, xám, mùi hôi tanh khó chịu, ngứa rát âm hộ, đau khi quan hệ hoặc tiểu buốt. Đây là bước sàng lọc nhanh, chi phí hợp lý, giúp định hướng điều trị kịp thời trước khi cần các xét nghiệm chuyên sâu hơn như nuôi cấy vi khuẩn hay PCR.

Quy trình thực hiện xét nghiệm vi khuẩn nhuộm soi diễn ra như thế nào

Để kết quả chính xác, khâu chuẩn bị và lấy mẫu rất quan trọng. Trước khi xét nghiệm 24 đến 48 giờ, người xét nghiệm cần tránh quan hệ tình dục, không sử dụng thuốc đặt âm đạo, không thụt rửa vùng kín để tránh làm thay đổi hệ vi sinh tự nhiên. Nếu đang trong kỳ kinh nguyệt, nên hoãn xét nghiệm vì máu có thể ảnh hưởng đến quan sát.

Bác sĩ sẽ sử dụng mỏ vịt để lấy dịch tiết bằng tăm bông vô trùng từ âm đạo, cổ tử cung hoặc niệu đạo. Mẫu được vận chuyển ngay đến phòng xét nghiệm để tránh vi sinh vật chết hoặc thay đổi hình thái. Quy trình phân tích gồm hai phần chính:

Phần soi tươi: Nhỏ một giọt nước muối sinh lý lên lam kính, đặt mẫu bệnh phẩm và quan sát dưới vật kính 40 lần để tìm sự di động của trùng roi Trichomonas vaginalis hoặc các yếu tố khác.

Phần nhuộm Gram: Mẫu được cố định, nhuộm lần lượt bằng crystal violet, iodine, cồn tẩy và safranin, sau đó quan sát dưới vật kính dầu 100 lần. Kỹ thuật viên sẽ ghi nhận hình thái (cầu khuẩn, trực khuẩn, song cầu), màu sắc bắt màu, số lượng (thường định lượng bán định lượng: âm tính, +, ++, +++), và các đặc điểm đặc trưng như tế bào clue.

Hướng dẫn chi tiết cách đọc kết quả xét nghiệm vi khuẩn nhuộm soi

Kết quả thường được trình bày theo dạng âm tính hoặc dương tính với mức độ từ + đến +++, dựa trên số lượng vi sinh vật quan sát được trong mỗi trường kính cao HPF.

Dưới đây là phân tích từng thành phần chính:

Vi khuẩn Gram dương bắt màu tím hoặc xanh đậm:

Đây thường là cầu khuẩn hoặc trực khuẩn. Trong môi trường âm đạo khỏe mạnh, Lactobacillus trực khuẩn Gram dương chiếm ưu thế, giúp duy trì pH acid bảo vệ tự nhiên. Kết quả bình thường: Lactobacillus ++ vừa phải. Nếu tăng cao +++ hoặc xuất hiện các loại khác như Staphylococcus, Streptococcus thì có thể chỉ điểm viêm nhiễm do vi khuẩn Gram dương.

Vi khuẩn Gram âm bắt màu hồng hoặc đỏ:

Thường là trực khuẩn hoặc song cầu. Bình thường: ít hoặc không có. Nếu dương tính +, đặc biệt song cầu Gram âm hình hạt cà phê nằm nội bào trong bạch cầu, rất gợi ý Neisseria gonorrhoeae gây bệnh lậu. Trực khuẩn Gram âm nhỏ, hình cầu trực khuẩn như Gardnerella vaginalis thường liên quan viêm âm đạo do vi khuẩn.

Nấm thường là Candida albicans:

Hình thái: tế bào men bầu dục, có thể có sợi nấm giả, bắt màu Gram dương. Bình thường: âm tính. Dương tính + đến +++ chỉ nhiễm nấm men, thường gặp ở phụ nữ mang thai, dùng kháng sinh kéo dài hoặc tiểu đường. Triệu chứng điển hình là khí hư trắng đặc như bã đậu, ngứa dữ dội.

Ký sinh trùng Trichomonas vaginalis trùng roi:

Quan sát chủ yếu ở soi tươi để thấy chuyển động xoay tròn đặc trưng, hình lê hoặc hạt đậu. Bình thường: âm tính. Dương tính + 1-2/trường kính đến +++ >5/trường kính xác định nhiễm trùng roi. Khí hư loãng, vàng xanh, có bọt, mùi hôi mạnh, thường lây qua đường tình dục.

Bạch cầu leukocytes

Chỉ số đánh giá mức độ viêm. Bình thường: ít (<25/trường kính, +). Tăng ++ (25-100) hoặc +++ (>100) cho thấy viêm nhiễm rõ rệt, cần kết hợp với các tác nhân khác để chẩn đoán.

Tế bào clue clue cells

Đây là tế bào biểu mô âm đạo bị vi khuẩn (thường Gardnerella vaginalis) bám dày đặc, làm mờ viền tế bào. Bình thường: âm tính. Dương tính + (đặc biệt nếu >20% tế bào biểu mô bị ảnh hưởng) là tiêu chuẩn vàng chẩn đoán viêm âm đạo do vi khuẩn (bacterial vaginosis). Thường kèm mùi tanh cá khi nhỏ KOH (whiff test dương tính).

Các chỉ số khác Hồng cầu:

Nếu có nhiều gợi ý chảy máu hoặc tổn thương niêm mạc. Coccobacilli hoặc tạp khuẩn: tăng cao hỗ trợ chẩn đoán viêm do vi khuẩn kỵ khí.

Ý nghĩa lâm sàng và những lưu ý quan trọng khi đọc kết quả

Khi tất cả các chỉ số chính âm tính, hệ vi sinh âm đạo cân bằng với Lactobacillus chiếm ưu thế, bạch cầu thấp: tình trạng bình thường, không cần can thiệp.

Ngược lại, nếu phát hiện nấm, trùng roi, song cầu Gram âm nội bào, clue cells dương tính hoặc bạch cầu tăng cao: đây là dấu hiệu nhiễm trùng rõ ràng.

Tuy nhiên, xét nghiệm nhuộm soi chỉ mang tính định hướng sàng lọc. Độ chính xác phụ thuộc chất lượng mẫu, kỹ thuật viên và thời gian vận chuyển. Kết quả cần được bác sĩ chuyên khoa kết hợp với triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh và xét nghiệm bổ sung nuôi cấy, xét nghiệm PCR để chẩn đoán chính xác. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị dựa trên kết quả, vì dùng sai có thể làm kháng thuốc hoặc che lấp triệu chứng.

Xem thêm về: Tìm hiểu về kỹ thuật nhuộm gram tự động