Xét Nghiệm HPV Ở Nam Giới Có Vai Trò Gì Trong Chẩn Đoán Và Theo Dõi?

HPV Ở Nam Giới Và Những Ảnh Hưởng Thường Bị Đánh Giá Thấp

Human Papillomavirus viết tắt là HPV là nhóm virus DNA sợi kép thuộc họ Papillomaviridae, hiện đã ghi nhận hơn 200 genotype khác nhau. Trong số đó có khoảng 40 genotype có khả năng gây nhiễm ở vùng sinh dục và hậu môn.

Theo World Health Organization, HPV liên quan đến gần 5% tổng số ca ung thư trên toàn thế giới. Không chỉ phụ nữ, nam giới cũng chịu ảnh hưởng đáng kể từ loại virus này, dù chủ đề HPV ở nam vẫn thường ít được nhắc đến hơn so với ung thư cổ tử cung.

Các genotype HPV được chia thành nhóm nguy cơ thấp và nguy cơ cao.

HPV-6 và HPV-11 là hai type phổ biến gây mụn cóc sinh dục, chiếm phần lớn các trường hợp condyloma acuminata. Trong khi đó, HPV-16 và HPV-18 thuộc nhóm nguy cơ cao, có liên quan chặt chẽ đến quá trình hình thành ung thư.

Những type này tạo ra protein E6 và E7 làm mất chức năng của các gen ức chế khối u như p53 và pRb, từ đó thúc đẩy sự phát triển bất thường của tế bào.

Ở nam giới, HPV là nguyên nhân của phần lớn các ca ung thư hậu môn, khoảng một nửa số ca ung thư dương vật và nhiều trường hợp ung thư hầu họng liên quan HPV.

Ngoài ra, virus này cũng có liên quan đến ung thư miệng và một số ung thư vùng đầu cổ khác. Đặc biệt, nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới MSM, nhất là người đồng nhiễm HIV, có nguy cơ ung thư hậu môn rất cao. Một số nghiên cứu cho thấy nguy cơ này tương đương với nguy cơ ung thư cổ tử cung ở phụ nữ chưa từng được tầm soát định kỳ.

HPV là một trong những virus lây truyền qua đường tình dục phổ biến nhất hiện nay. Ước tính có khoảng 50 đến 80% người trưởng thành có hoạt động tình dục sẽ nhiễm ít nhất một type HPV trong đời.

Phần lớn trường hợp có thể tự đào thải virus trong vòng 1 đến 2 năm nhờ hệ miễn dịch. Tuy nhiên, khi nhiễm kéo dài với các genotype nguy cơ cao, nguy cơ xuất hiện tổn thương tiền ung thư và ung thư xâm lấn sẽ tăng lên đáng kể.

Tìm hiểu thêm về: Xét nghiệm HPV Và Những Điều Cần Biết

Tại sao chưa có xét nghiệm sàng lọc HPV phổ thông cho Nam giới?

Khác với phụ nữ, nơi xét nghiệm Pap smear và HPV DNA ở cổ tử cung đã được chuẩn hóa và áp dụng rộng rãi, hiện nay chưa có khuyến cáo sàng lọc HPV định kỳ cho nam giới trong cộng đồng từ các tổ chức như Centers for Disease Control and Prevention, World Health Organization hay các hội chuyên ngành lớn. Điều này xuất phát từ nhiều yếu tố liên quan đến giải phẫu, dịch tễ học và hiệu quả lâm sàng của việc tầm soát.

Lý do vì sao?

Trước hết, cấu trúc biểu mô ở cơ quan sinh dục nam khác với cổ tử cung ở nữ giới. Vùng da dương vật và bìu có biểu mô sừng hóa, không tạo ra một vị trí lấy mẫu ổn định và đồng nhất như cổ tử cung. Vì vậy, việc thu thập tế bào để xét nghiệm HPV ở nam giới khó chuẩn hóa và kết quả cũng khó đảm bảo tính lặp lại giữa các lần kiểm tra.

Ngoài ra, đa số trường hợp nhiễm HPV ở nam giới sẽ tự đào thải trong thời gian ngắn nhờ hệ miễn dịch. Trong khi đó, hiện chưa có tổn thương tiền ung thư đặc hiệu và phổ biến tương tự CIN ở phụ nữ để làm mục tiêu can thiệp sớm. Điều này khiến lợi ích của việc xét nghiệm diện rộng chưa thực sự rõ ràng so với chi phí và nguồn lực cần triển khai.

Một lý do khác là hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu dành cho người nhiễm HPV nhưng không có triệu chứng hay tổn thương rõ ràng. Trong nhiều trường hợp, việc phát hiện virus đơn thuần cũng không làm thay đổi hướng xử trí lâm sàng.

Tuy nhiên, điều quan trọng là cần phân biệt giữa Sàng lọc đại trà và Xét nghiệm theo chỉ định. Dù chưa có chương trình tầm soát phổ thông cho nam giới, xét nghiệm HPV vẫn có vai trò trong một số trường hợp cụ thể như có tổn thương nghi ngờ, mụn cóc sinh dục, nhóm nguy cơ cao hoặc cần đánh giá chuyên sâu theo chỉ định bác sĩ.

Chỉ định xét nghiệm: Khi nào là hợp lý?

Theo các hướng dẫn lâm sàng hiện nay, xét nghiệm HPV ở nam giới thường được cân nhắc trong một số trường hợp có nguy cơ hoặc đã xuất hiện dấu hiệu bất thường rõ ràng.

• Khi có tổn thương nghi ngờ ở vùng sinh dục hoặc hậu môn như mụn cóc sinh dục, sẩn nhỏ dạng nhú, vết loét kéo dài hay các tổn thương bất thường ở dương vật, bìu, tầng sinh môn hoặc vùng hậu môn trực tràng.
• Nam quan hệ tình dục đồng giới hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, đặc biệt ở người có nhiều bạn tình, quan hệ hậu môn hoặc không sử dụng bao cao su thường xuyên.
• Người đồng nhiễm HIV do hệ miễn dịch suy giảm làm tăng nguy cơ nhiễm HPV kéo dài và dễ tiến triển thành tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư, nhất là ung thư hậu môn.
• Trường hợp bạn tình được xác định nhiễm HPV nguy cơ cao. Đây không phải chỉ định bắt buộc phải xét nghiệm, nhưng có thể giúp bác sĩ tư vấn theo dõi, phòng ngừa và cân nhắc tiêm vaccine phù hợp.
• Khi xuất hiện các triệu chứng ở đường niệu đạo nhưng chưa xác định được nguyên nhân như tiết dịch bất thường, đau rát hoặc chảy máu khi quan hệ.

Trong đánh giá vô sinh nam, một số nghiên cứu cho thấy HPV có thể bám vào đầu tinh trùng và ảnh hưởng đến khả năng di động cũng như quá trình thụ tinh. Tuy nhiên, mối liên quan này hiện vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu thêm.

Phương pháp nào xét nghiệm HPV ở nam giới​

Hiện nay, PCR và Real time PCR được xem là phương pháp có độ chính xác cao nhất trong phát hiện HPV. Nhiều hệ thống xét nghiệm hiện đại như Abbott RealTime HPV có khả năng phát hiện và định type nhiều chủng HPV nguy cơ cao, trong đó có HPV 16 và HPV 18. Tùy loại xét nghiệm và chất lượng mẫu bệnh phẩm, độ nhạy có thể đạt khoảng 95 đến 99%, trong khi độ đặc hiệu thường trên 90%.

Độ chính xác của xét nghiệm phụ thuộc khá nhiều vào vị trí lấy mẫu. Nếu lấy trực tiếp từ vùng có tổn thương như mụn cóc sinh dục hoặc vùng nghi ngờ bất thường, khả năng phát hiện virus thường cao hơn. Một số trường hợp có thể lấy mẫu từ niệu đạo hoặc nước tiểu đầu dòng để giảm cảm giác khó chịu, tuy nhiên độ nhạy thường thấp hơn so với mẫu lấy trực tiếp từ tổn thương.

Ở nam quan hệ tình dục đồng giới, đặc biệt người có nguy cơ cao hoặc đồng nhiễm HIV, mẫu nạo hậu môn, trực tràng có vai trò quan trọng vì nhiều tổn thương HPV ở khu vực này khó quan sát bằng mắt thường.

Trong trường hợp nghi ngờ tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư xâm lấn, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết và làm mô bệnh học để đánh giá chính xác bản chất tổn thương. Phương pháp này cũng thường được áp dụng khi tổn thương kéo dài hoặc đáp ứng kém với điều trị thông thường.

Ngoài ra, một số cơ sở chuyên sâu hiện triển khai kỹ thuật nội soi hậu môn độ phân giải cao (HRA – High Resolution Anoscopy). Đây là phương pháp tương tự soi cổ tử cung ở nữ giới, giúp phát hiện sớm các tổn thương bất thường ở vùng hậu môn, đặc biệt có giá trị ở nhóm MSM và người nhiễm HIV. Tại Việt Nam, kỹ thuật này đã có mặt ở một số trung tâm chuyên khoa nhưng chưa được triển khai rộng rãi.

Giải Thích Kết Quả xét nghiệm HPV ở nam giới​

Kết quả xét nghiệm HPV không đơn giản chỉ là “âm tính” hay “dương tính”. Việc đánh giá còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau và cần được đặt trong bối cảnh lâm sàng cụ thể.

Một kết quả dương tính với HPV không đồng nghĩa chắc chắn đang có ung thư hay tổn thương nguy hiểm. Trong nhiều trường hợp, virus chỉ tồn tại tạm thời và có thể được cơ thể tự đào thải. Để đánh giá nguy cơ thực sự, bác sĩ thường xem xét thêm:

• Type HPV phát hiện được thuộc nhóm nguy cơ cao hay nguy cơ thấp.
• Tải lượng virus nếu thực hiện xét nghiệm định lượng.
• Tình trạng thực tế của người bệnh như có tổn thương hay không, hệ miễn dịch có suy giảm không và có yếu tố nguy cơ đi kèm hay không.

Ví dụ, người nhiễm HPV type nguy cơ thấp nhưng không có tổn thương lâm sàng thường sẽ khác rất nhiều so với trường hợp nhiễm HPV 16 hoặc HPV 18 kéo dài ở người suy giảm miễn dịch.

Ngược lại, kết quả âm tính cũng không đồng nghĩa hoàn toàn không nhiễm HPV. Một số trường hợp vẫn có thể cho kết quả âm tính giả do virus tồn tại ở vị trí chưa được lấy mẫu, tải lượng virus quá thấp hoặc người bệnh nhiễm type HPV không nằm trong bộ genotype mà xét nghiệm đang khảo sát.

Vì vậy, kết quả xét nghiệm HPV cần được đọc cùng với triệu chứng lâm sàng, yếu tố nguy cơ và đánh giá của bác sĩ thay vì chỉ dựa vào một kết quả đơn lẻ.

Những Khuyến Nghị Quan Trọng Dành Cho xét nghiệm HPV ở nam giới​

Tiêm vắc xin HPV hiện vẫn là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất đã được chứng minh bằng nhiều nghiên cứu lâm sàng. Trong số các loại vắc xin hiện nay, Gardasil 9 của Merck & Co. giúp bảo vệ trước 9 type HPV gồm 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 và 58. Đây đều là những type liên quan đến mụn cóc sinh dục hoặc nguy cơ ung thư.

Food and Drug Administration và World Health Organization hiện khuyến cáo tiêm vắc xin cho cả nam và nữ trong độ tuổi từ 9 đến 26. Với người từ 27 đến 45 tuổi, việc tiêm vẫn có thể được cân nhắc sau khi trao đổi với bác sĩ về nguy cơ và lợi ích thực tế.

Hiệu quả bảo vệ tốt nhất đạt được khi tiêm trước lần quan hệ tình dục đầu tiên. Tuy nhiên, ngay cả khi đã từng quan hệ hoặc đã nhiễm một chủng loại virus HPV nào đó, vắc xin vẫn có thể giúp bảo vệ khỏi những Genotype khác chưa từng nhiễm trước đây.

Theo cách truyền thống thì bao cao su cũng giúp giảm nguy cơ lây truyền HPV, nhưng không thể bảo vệ hoàn toàn. Nguyên nhân là virus có thể lây qua tiếp xúc da với da ở những vùng không được bao phủ bởi bao cao su.

Đối với nam quan hệ tình dục đồng giới, đặc biệt người đồng nhiễm HIV, nhiều hướng dẫn chuyên khoa hiện khuyến cáo nên tầm soát ung thư hậu môn định kỳ bằng PAP hậu môn hoặc nội soi hậu môn độ phân giải cao. Đây là nhóm có nguy cơ cao mắc tổn thương tiền ung thư và ung thư hậu môn liên quan HPV.

Vai trò chẩn đoán và xét nghiệm HPV ở nam giới​

HPV ở nam giới là vấn đề sức khỏe cần được quan tâm đúng mức, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ cao. Dù hiện chưa có chương trình tầm soát HPV đại trà cho nam giới như ở phụ nữ, xét nghiệm vẫn có vai trò quan trọng trong các trường hợp có triệu chứng, tổn thương nghi ngờ hoặc thuộc nhóm nguy cơ đặc biệt.

Trong thực hành lâm sàng hiện nay, chiến lược quản lý HPV ở nam giới thường tập trung vào phát hiện đúng đối tượng cần xét nghiệm, tiêm vắc xin chủ động, theo dõi định kỳ và tư vấn thay đổi hành vi để giảm nguy cơ lây nhiễm cũng như biến chứng lâu dài.

Ngoài ra, việc phối hợp giữa nhiều chuyên khoa như nam khoa, da liễu, tiêu hóa và ung bướu cũng rất cần thiết, nhất là ở các trường hợp có tổn thương phức tạp hoặc nghi ngờ tiến triển tiền ung thư, ung thư liên quan HPV.