Kiểm Tra Ung Thư Cổ Tử Cung Khi Nào Và Cách Nào Phù Hợp?

Kiểm tra ung thư cổ tử cung là kiểm tra những gì?

Nói một cách đơn giản, kiểm tra ung thư cổ tử cung là quá trình tìm những thay đổi bất thường ở tế bào cổ tử cung, hoặc tìm sự hiện diện của virus HPV, loại virus được xác định là nguyên nhân chính gây ra hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung. Mục tiêu không phải là chờ đến khi có triệu chứng mới đi kiểm tra, mà là phát hiện tổn thương tiền ung thư từ rất sớm, khi gần như chưa có biểu hiện gì ra bên ngoài, để có thể theo dõi hoặc điều trị trước khi nó tiến triển thành ung thư thật sự.

Đây cũng là lý do ung thư cổ tử cung được xem là một trong số ít loại ung thư có thể phòng ngừa gần như hoàn toàn nếu người phụ nữ duy trì thói quen kiểm tra định kỳ đúng theo khuyến cáo.

Có nên đợi đến khi có dấu hiệu mới đi kiểm tra không?

Đây là hiểu lầm phổ biến nhất khiến nhiều người trì hoãn việc kiểm tra. Trên thực tế, ở giai đoạn tiền ung thư và thậm chí giai đoạn sớm của ung thư cổ tử cung, phần lớn trường hợp không hề có triệu chứng rõ ràng. Cơ thể thường chỉ bắt đầu “lên tiếng” khi tổn thương đã tiến triển đến một mức độ nhất định.

Một số dấu hiệu, nếu xuất hiện, nên được xem là lý do để đi kiểm tra sớm hơn kế hoạch định kỳ, thay vì chờ đợi:

• Ra huyết âm đạo bất thường, không phải chu kỳ kinh nguyệt thông thường, đặc biệt là chảy máu sau khi quan hệ tình dục
• Khí hư ra nhiều, có mùi hôi bất thường hoặc lẫn máu
• Đau vùng chậu hoặc đau khi quan hệ tình dục kéo dài không rõ nguyên nhân
• Chảy máu âm đạo sau khi đã mãn kinh

Cần lưu ý rằng những dấu hiệu trên cũng có thể đến từ nhiều nguyên nhân phụ khoa lành tính khác như viêm nhiễm hoặc rối loạn nội tiết, không đồng nghĩa với ung thư cổ tử cung. Tuy nhiên, điểm mấu chốt là bạn không nên tự phán đoán tại nhà mà nên đi kiểm tra để bác sĩ xác định nguyên nhân chính xác. Ngược lại, việc hoàn toàn không có triệu chứng nào cũng không có nghĩa là an toàn, vì đó chính là đặc điểm khiến tầm soát định kỳ trở nên cần thiết ngay cả khi bạn đang cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh.

Khi nào nên bắt đầu kiểm tra và bao lâu kiểm tra một lần?

Độ tuổi khuyến cáo bắt đầu kiểm tra và tần suất kiểm tra phụ thuộc vào loại xét nghiệm được lựa chọn cũng như các yếu tố nguy cơ cá nhân như tiền sử quan hệ tình dục, tình trạng tiêm vắc xin HPV hay tiền sử bất thường trước đó. Đây là phần nội dung khá chi tiết nên nếu bạn muốn nắm chính xác mốc tuổi và tần suất phù hợp với mình, có thể tham khảo bài viết Tầm soát ung thư cổ tử cung là gì, khi nào, phương pháp ra sao để có câu trả lời cụ thể theo từng nhóm tuổi.

Trong phạm vi bài này, điều quan trọng cần nhớ là: kiểm tra ung thư cổ tử cung không phải việc chỉ làm một lần rồi thôi, mà là một thói quen chăm sóc sức khỏe định kỳ, tương tự như khám sức khỏe tổng quát hằng năm.

Hiện nay có những cách nào để kiểm tra ung thư cổ tử cung?

Đây thường là phần khiến nhiều người bối rối nhất, vì các thuật ngữ như Pap smear, xét nghiệm HPV, co-testing nghe khá chuyên môn. Về cơ bản, hiện có hai nhóm cách kiểm tra chính, khác nhau ở chỗ chúng tìm kiếm điều gì trong mẫu bệnh phẩm.

Xét nghiệm tế bào học (Pap smear).
Phương pháp này quan sát trực tiếp hình dạng tế bào cổ tử cung dưới kính hiển vi để tìm những tế bào có hình thái bất thường, dấu hiệu cho thấy có thể đang có tổn thương tiền ung thư. Đây là phương pháp kiểm tra kinh điển, đã được sử dụng phổ biến trong nhiều thập kỷ.

Xét nghiệm HPV DNA.
Thay vì nhìn hình dạng tế bào, phương pháp này tìm trực tiếp vật liệu di truyền của virus HPV, đặc biệt là các type HPV nguy cơ cao, nguyên nhân gốc rễ dẫn đến phần lớn ca ung thư cổ tử cung. Nhiều hướng dẫn y khoa hiện nay đánh giá xét nghiệm HPV DNA có độ nhạy cao trong việc phát hiện nguy cơ, vì nó tìm ra nguyên nhân trước khi nguyên nhân đó kịp gây ra thay đổi tế bào.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp cả hai, gọi là co-testing, để tăng độ chính xác của việc tầm soát.

Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về sự khác biệt kỹ thuật giữa hai phương pháp này, cũng như cách các cơ sở y tế đang lựa chọn công nghệ để triển khai xét nghiệm ở quy mô lớn, có thể tham khảo bài viết Xét nghiệm tầm soát ung thư cổ tử cung, chìa khóa triển khai quy mô lớn. Còn nếu bạn quan tâm cụ thể quy trình xét nghiệm HPV diễn ra từng bước như thế nào, bài viết Xét nghiệm HPV như thế nào sẽ giải thích chi tiết hơn.

Kiểm tra tại phòng khám hay có cách nào khác không?

Cách kiểm tra truyền thống là đến cơ sở y tế để bác sĩ thăm khám phụ khoa và trực tiếp lấy mẫu. Đây vẫn là lựa chọn được khuyến nghị ưu tiên, đặc biệt với những người đã có tiền sử bất thường ở cổ tử cung, vì bác sĩ không chỉ lấy mẫu mà còn quan sát trực tiếp để phát hiện những vấn đề khác ngoài phạm vi xét nghiệm. Toàn bộ quy trình một buổi khám như vậy, từ các bước thăm khám đến chi phí cụ thể, được trình bày chi tiết tại bài viết Khám tầm soát ung thư cổ tử cung diễn ra như thế nào, cần chuẩn bị gì.

Tuy nhiên, trên thực tế có một tỷ lệ không nhỏ phụ nữ trì hoãn việc kiểm tra vì tâm lý e ngại quy trình khám phụ khoa truyền thống, hoặc vì không sắp xếp được thời gian đến cơ sở y tế. Đây là lý do một hướng tiếp cận khác đang được nhiều nơi trên thế giới áp dụng ngày càng phổ biến, đó là hình thức tự lấy mẫu.

Tự lấy mẫu kiểm tra HPV, có thực hiện được không?

Với riêng xét nghiệm HPV DNA, hiện đã có giải pháp cho phép người phụ nữ tự thu thập mẫu dịch âm đạo bằng một bộ dụng cụ chuyên dụng, thay vì cần bác sĩ trực tiếp thăm khám bằng mỏ vịt. Đây là phương án được Tổ chức Y tế Thế giới công nhận là hình thức tầm soát hợp lệ, giúp giảm đáng kể rào cản tâm lý và rào cản tiếp cận, đặc biệt với nhóm phụ nữ ở khu vực khó tiếp cận dịch vụ chuyên khoa hoặc đơn giản là ngại đi khám.

Một ví dụ cho hình thức này là Bộ Kit Tự Lấy Mẫu HPV simpli-COLLECT™, một sản phẩm chẩn đoán in vitro (IVD) đang được một số cơ sở y tế và mô hình telehealth triển khai. Bộ kit gồm que lấy mẫu vô trùng và ống mẫu chuyên dụng, cho phép người dùng tự thao tác theo hướng dẫn từng bước, sau đó gửi mẫu về phòng xét nghiệm để phân tích trên hệ thống xét nghiệm HPV. Điểm cần lưu ý là dù thao tác lấy mẫu do người dùng tự thực hiện, đây vẫn là thiết bị y tế thuộc nhóm IVD, cần được triển khai và diễn giải kết quả bởi cơ sở y tế được cấp phép, không phải sản phẩm tự chẩn đoán hoàn toàn tại nhà.

Cũng cần nói rõ, hình thức tự lấy mẫu hiện chỉ áp dụng cho xét nghiệm HPV DNA. Nó không thay thế được Pap smear, vốn cần bác sĩ trực tiếp lấy tế bào để quan sát dưới kính hiển vi, và cũng không thay thế hoàn toàn vai trò thăm khám lâm sàng trực tiếp. Vì vậy, với người đã có tiền sử bất thường hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, việc đến cơ sở y tế để khám trực tiếp vẫn là lựa chọn nên ưu tiên.

Sau khi kiểm tra bao lâu có kết quả, đọc như thế nào?

Sau khi lấy mẫu, dù bằng cách nào, mẫu sẽ được gửi đến phòng xét nghiệm để phân tích và thường mất vài ngày để có kết quả. Kết quả trả về đôi khi dùng những thuật ngữ như ASC-US, LSIL, HSIL hoặc dương tính, âm tính với các type HPV nguy cơ cao, khiến người đọc dễ hoang mang nếu không hiểu ý nghĩa của chúng. Nếu bạn đang cầm trên tay một phiếu kết quả và muốn hiểu nó nói lên điều gì, bước tiếp theo nên làm là gì, bài viết Đọc hiểu kết quả xét nghiệm ung thư cổ tử cung sẽ giúp bạn diễn giải từng loại kết quả một cách dễ hiểu.

Vậy nên chọn cách kiểm tra nào?

Không có một câu trả lời duy nhất đúng cho tất cả mọi người, nhưng có thể tóm gọn theo hướng lựa chọn như sau:

• Nếu bạn đã đến độ tuổi khuyến cáo, chưa từng kiểm tra hoặc đã lâu chưa kiểm tra lại, và không có tiền sử bất thường, việc đến cơ sở y tế uy tín để khám và làm xét nghiệm theo chỉ định của bác sĩ vẫn là lựa chọn nền tảng, đầy đủ nhất.
• Nếu rào cản chính của bạn là tâm lý ngại khám phụ khoa hoặc khó sắp xếp thời gian đến cơ sở y tế, giải pháp tự lấy mẫu HPV tại các cơ sở có triển khai hình thức này là một lựa chọn đáng cân nhắc để không tiếp tục trì hoãn việc tầm soát.
• Nếu bạn đã có dấu hiệu bất thường được đề cập ở phần trên, hoặc đã từng có kết quả bất thường trước đó, nên ưu tiên đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn trực tiếp, thay vì chỉ dừng lại ở xét nghiệm đơn thuần.

Kết luận về kiểm tra ung thư cổ tử cung

Kiểm tra ung thư cổ tử cung không phải là việc chỉ làm khi cơ thể đã lên tiếng, mà là một thói quen chăm sóc sức khỏe định kỳ, thực hiện tốt nhất khi bạn còn hoàn toàn khỏe mạnh. Hiểu rõ mình cần kiểm tra từ khi nào, có những phương pháp nào phù hợp với hoàn cảnh của bản thân, sẽ giúp bạn chủ động hơn thay vì trì hoãn vì thiếu thông tin. Nếu bạn đã đến độ tuổi khuyến cáo nhưng chưa từng đi kiểm tra, đây là thời điểm phù hợp để bắt đầu tìm hiểu và đặt lịch tại một cơ sở y tế đáng tin cậy.

Câu hỏi thường gặp về kiểm tra ung thư cổ tử cung

Kiểm tra ung thư cổ tử cung có cần nhịn ăn hay chuẩn bị gì đặc biệt không?
Không cần nhịn ăn. Điều cần lưu ý chủ yếu là tránh quan hệ tình dục, không đặt thuốc âm đạo hoặc thụt rửa sâu trong khoảng 48 giờ trước khi kiểm tra, và không nên thực hiện khi đang trong kỳ kinh nguyệt.

Người chưa từng quan hệ tình dục có cần kiểm tra không?
Vì ung thư cổ tử cung liên quan chủ yếu đến virus HPV lây qua đường tình dục, người chưa từng quan hệ tình dục thường chưa cần kiểm tra ngay, nhưng nên hỏi ý kiến bác sĩ để có chỉ định phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Kết quả kiểm tra bất thường có nghĩa là đã bị ung thư không?
Không. Phần lớn kết quả bất thường ở giai đoạn kiểm tra là tổn thương tiền ung thư hoặc thay đổi lành tính do viêm nhiễm, cần làm thêm xét nghiệm chuyên sâu hơn để xác định chính xác mức độ.

Đã tiêm vắc xin HPV rồi có còn cần kiểm tra định kỳ không?
Có. Vắc xin HPV giúp phòng ngừa một số type virus nguy cơ cao phổ biến nhưng không bao phủ toàn bộ các type gây bệnh, vì vậy việc kiểm tra định kỳ vẫn cần được duy trì theo khuyến cáo dành cho độ tuổi.

Có thể tự kiểm tra tại nhà mà không cần gửi mẫu đến phòng xét nghiệm không?
Không. Các bộ dụng cụ tự lấy mẫu hiện nay chỉ hỗ trợ phần thu thập mẫu, mẫu vẫn cần được gửi đến phòng xét nghiệm được cấp phép để phân tích bằng thiết bị chuyên dụng, không có hình thức tự đọc kết quả tại nhà.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo chuyên môn, không thay thế chỉ định chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Các sản phẩm xét nghiệm sinh học phân tử được đề cập thuộc nhóm thiết bị chẩn đoán in vitro, chỉ sử dụng tại cơ sở y tế được cấp phép.