Giải Đáp Test PCR Có Chính Xác Không?

Test PCR Là Gì?

Xét nghiệm PCR hay còn có thể gọi là Test PCR, đây là kỹ thuật sinh học phân tử khuếch đại DNA hoặc RNA từ mẫu sinh học như dịch mũi họng, máu, hoặc mô để phát hiện sự hiện diện của mầm bệnh.

Phổ biến nhất là Real Time PCR, được sử dụng để phát hiện virus RNA như SARS-CoV-2.

Phương pháp này cho phép phát hiện nhanh chóng và chính xác các trình tự gen đặc hiệu, giúp chẩn đoán bệnh ở giai đoạn sớm.

Test PCR Có Chính Xác Không?

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ CDC cho biết, xét nghiệm Real Time PCR đạt độ chính xác khoảng 95% trong việc xác định các ca dương tính với covid-19, khiến test PCR đã trở thành một trong những phương pháp chẩn đoán chuẩn xác và nhanh nhất hiện nay. Tuy nhiên, độ chính xác của test PCR không phải là hoàn hảo hoàn toàn mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Độ Nhạy Và Độ Đặc Hiệu

• Độ nhạy Sensitivity:
  Test PCR có khả năng phát hiện lượng DNA hay RNA cực nhỏ, thường đạt 95 đến 98% trong điều kiện tối ưu. Điều này giúp giảm nguy cơ âm tính giả khi mẫu chứa virus nhưng không được phát hiện. Ví dụ, trong chẩn đoán Covid 19 vừa qua, dù tải lượng virus thấp nhưng kết quả PCR vẫn có thể ra ngay kết quả, đặc biệt trong 5 đến 7 ngày đầu sau khi có triệu chứng
• Độ đặc hiệu Specificity:
  Với độ đặc hiệu gần 99%, test PCR hiếm khi cho kết quả giả Dương Tính (Sai lệch dương tính) khi mẫu không chứa virus nhưng cho kết quả dương tính. Các mồi primer và probe được thiết kế đặc hiệu cho trình tự gen của mầm bệnh, giúp phân biệt chính xác covid 19 với các virus khác như cúm hoặc RSV.

Tỷ Lệ Dương Tính Giả Và Âm Tính Giả

• Dương tính giả:
  Tỷ lệ này thường hiếm xảy ra với tỷ lệ rất thấp dưới 1% nhờ độ đặc hiệu cao của công nghệ PCR. Tuy nhiên, dương tính giả có thể xảy ra do ô nhiễm chéo trong phòng xét nghiệm hoặc sai sót trong xử lý mẫu. Ví dụ, nếu mẫu bị nhiễm DNA hoặc RNA từ mẫu khác trong quá trình xử lý, kết quả có thể cho ra không chuẩn xác như mong muốn.
• Âm tính giả:
  Tỷ lệ âm tính giả cao hơn, đặc biệt khi mẫu được lấy không đúng thời điểm hoặc không đạt chất lượng. Ví dụ, trong xét nghiệm Covid 19, nếu mẫu được lấy quá sớm trước khi virus nhân lên hoặc quá muộn sau khi virus giảm mạnh, kết quả có thể âm tính dù bệnh nhân thực sự đang nhiễm bệnh.

Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Độ Chính Xác Của Test PCR

Để giải thích rõ các yếu tố góp phần test pcr có chính xác không phụ thuộc vào những yếu tố quan trọng được liệt kê dưới đây:

• Chất lượng mẫu xét nghiệm:
  • Mẫu xét nghiệm như dịch tỵ hầu, nước bọt cần được thu thập đúng qui trình và bảo quản ở điều kiện thích hợp nhiệt độ thấp phù hợp, tránh ô nhiễm. Nếu mẫu chứa chất ức chế PCR như hemoglobin, muối, kết quả có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến âm tính giả. Như trong xét nghiệm covid 19 vừa qua, việc lấy mẫu không đúng vị trí quá nông trong mũi họng có thể làm giảm độ nhạy và chuẩn xác khi xét nghiệm PCR.
• Thời điểm lấy mẫu:
  • Tải lượng virus covid 19 thường cao nhất trong 7 ngày đầu sau khi có dấu hiệu triệu chứng xuất hiện. Xét nghiệm vào thời điểm này lý tưởng để mang lại kết quả chính xác nhất. Ngược lại nếu lấy mẫu quá sớm trước triệu chứng hoặc quá muộn sau 14 ngày, khả năng âm tính giả sẽ tăng lên từ đó gây không chuẩn xác trong test PCR>
• Kỹ thuật thực hiện:
  • Test PCR yêu cầu thiết bị hiện đại máy real time PCR và kỹ thuật viên được đào tạo chuyên sâu, bổ sung nhiều kỹ năng quan trọng và có thể kiểm tra PCR trong quá trình vận hành. Sai sót trong thiết kế mồi, điều kiện phản ứng, hoặc vận hành thiết bị có thể làm giảm độ chính xác của kết quả xét nghiệm PCR mang lại. Các cơ sở y tế có quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt như bệnh viện lớn sẽ cho kết quả chính xác hơn.
• Biến thể virus:
  • Ngoài các yếu tố quan trọng trên, còn một yếu tố dễ dàng bỏ qua đó chính là các biến thể mới của covid đã xuất hiện trong lịch sử như Delta, Omicron có thể mang đột biến làm giảm hiệu quả của mồi hoặc probe. Tuy nhiên, các xét nghiệm PCR hiện đại thường nhắm vào nhiều vùng gen để giảm nguy cơ này.

So Sánh Test PCR Với Các Phương Pháp Khác

Sau khi tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng test pcr có chính xác không, nếu các ý trên chưa đủ thuyết phục. Vậy chúng ta hãy cùng nhau so sánh test PCR với các phương pháp xét nghiệm khác hiện nay:

• Xét nghiệm nhanh kháng nguyên:
  • Ưu điểm: Cho kết quả trong 15 đến 30 phút, rẻ hơn và dễ thực hiện tại điểm chăm sóc.
  • Nhược điểm: Độ nhạy thấp hơn 70 đến 85%, dễ cho âm tính giả khi tải lượng virus thấp. PCR vượt trội hơn trong việc chẩn đoán xác định.
• Xét nghiệm huyết thanh:
  • Ưu điểm: Phát hiện kháng thể, hữu ích để đánh giá miễn dịch sau nhiễm hoặc tiêm vắc xin.
  • Nhược điểm: Chỉ hiệu quả sau 7 đến 14 ngày nhiễm, không phù hợp cho chẩn đoán sớm. PCR phát hiện virus ngay từ giai đoạn đầu, chính xác hơn trong chẩn đoán nhiễm cấp tính.
• Nuôi cấy vi khuẩn:
  • Ưu điểm: Cần thiết để đánh giá tính nhạy cảm kháng sinh, đặc biệt với vi khuẩn.
  • Nhược điểm: Mất vài ngày đến vài tuần, không phù hợp cho chẩn đoán nhanh. PCR nhanh hơn và phát hiện được cả mầm bệnh không còn sống.

Gợi Ý Các Cách Cải Thiện Thêm Độ Chính Xác Test PCR

Để cải thiện độ chính xác của test pcr, các biện pháp Lintech JSC gợi ý dưới đây thường được áp dụng dựa trên các thực hành tốt nhất từ nghiên cứu và hướng dẫn chuyên môn.

Kiểm soát chất lượng mẫu nghiêm ngặt:

Sử dụng bộ kit chiết tách DNA hay RNA chất lượng cao để giảm thiểu chất ức chế như hemoglobin hoặc muối, đồng thời đảm bảo kỹ thuật lấy mẫu đúng cách ví dụ như thu thập mẫu từ vị trí phù hợp và bảo quản ở nhiệt độ thấp. Ngoài ra, áp dụng các biện pháp kiểm soát chất lượng trong phòng thí nghiệm như sử dụng pipetting chính xác và kiểm tra định kỳ để tránh sai sót trong quá trình xử lý mẫu, giúp giảm tỷ lệ âm tính giả.

Sử dụng hệ thống kín và công nghệ tiên tiến:

Ưu tiên nhất phải kể đến chính là máy real time PCR, như bạn có thể tham khảo máy Alinity m để giảm nguy cơ ô nhiễm chéo, vì các hệ thống này cho phép theo dõi phản ứng trong ống kín mà không cần mở ống sau phản ứng.

Ngoài ra test pcr có chính xác không chúng ta cần tối ưu hóa thời gian chu kỳ cycle times và sử dụng enzyme polymerase chất lượng cao có thể giảm sản phẩm không đặc hiệu và tăng độ nhạy.

Thiết kế mồi probe đa mục tiêu: Sử dụng mồi primer và probe nhắm vào nhiều vùng gen khác nhau của mầm bệnh để giảm nguy cơ bỏ sót do đột biến ví dụ như các biến thể của covid 19. Điều này tăng độ đặc hiệu và giảm dương tính giả, đặc biệt trong các xét nghiệm multiplex PCR phát hiện đồng thời nhiều mục tiêu.

Kết hợp với các xét nghiệm khác và sử dụng kiểm soát

Trong trường hợp nghi ngờ âm tính giả, bạn nên kết hợp PCR với xét nghiệm huyết thanh hoặc lấy mẫu lại để xác nhận. Mẫu kiểm soát dương tính chứa virus đã biết xác nhận thiết bị xét nghiệm PCR và hóa chất đi kèm hoạt động đúng. Mẫu kiểm soát âm tính không chứa virus giúp phát hiện nguy cơ nhiễm bẩn từ môi trường. Kiểm soát kỹ bên trong quy trình test để đảm bảo phản ứng PCR diễn ra bình thường, giúp nhận biết sớm lỗi kỹ thuật hoặc ô nhiễm mẫu test. Các biện pháp này tăng chuẩn xác của kết quả PCR từ phòng xét nghiệm.

Sau các thông tin ở trên được dẫn chứng, chứng minh có thấy Test PCR chính xác lên đến 98% và độ đặc hiệu gần 99%, chứng minh rằng xét nghiệm Real time PCR hiện nay là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất ngày nay trong y học. Giúp phát hiện covid 19 và nhiều mầm bệnh khác. Tuy nhiên, độ chính xác phụ thuộc vào chất lượng mẫu, thời điểm lấy mẫu, và kỹ thuật thực hiện. So với các phương pháp như xét nghiệm nhanh kháng nguyên hay xét nghiệm huyết thanh, PCR vượt trội về tốc độ nhanh hơn, độ nhạy chuẩn hơn, và độ đặc hiệu tốt hơn, đặc biệt trong chẩn đoán sớm và kiểm soát dịch bệnh.

Tìm hiểu thêm: Máy PCR Chẩn đoán nhanh trong sinh học phân tử