English
Thiết bị phòng thí nghiệm
Xét Nghiệm Máu HPV Có Phát Hiện Virus? Nên Chọn Phương Pháp Nào?
Rất nhiều người khi nghe tin bác sĩ nghi ngờ nhiễm HPV thường có phản xạ đầu tiên là đi xét nghiệm máu, giống như cách họ vẫn làm với các bệnh lây truyền khác như viêm gan B, HIV hay giang mai. Tuy nhiên, đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất về virus HPV (Human Papillomavirus), loại virus liên quan trực tiếp đến ung thư cổ tử cung, ung thư hầu họng và nhiều loại ung thư khác. Bài viết dưới đây sẽ phân tích cặn kẽ lý do vì sao xét nghiệm máu không phải là công cụ phù hợp để phát hiện HPV, đồng thời chỉ rõ những phương pháp xét nghiệm thực sự có giá trị chẩn đoán mà bạn nên lựa chọn.
HPV là gì và tại sao nó khó phát hiện qua máu
HPV không phải là virus gây nhiễm trùng toàn thân như HIV hay virus viêm gan. Nó là nhóm virus tấn công đặc hiệu vào tế bào biểu mô, tức là lớp tế bào nằm ở bề mặt da và niêm mạc, ví dụ như biểu mô cổ tử cung, âm đạo, hậu môn, dương vật, vùng hầu họng. Sau khi xâm nhập, HPV nhân lên ngay trong các tế bào biểu mô này chứ hầu như không đi vào dòng máu ở giai đoạn nhiễm trùng thông thường.
Chính vì cơ chế cư trú tại chỗ này, nồng độ virus trong máu người nhiễm HPV gần như không đủ để các kỹ thuật xét nghiệm máu thông thường phát hiện được một cách đáng tin cậy. Đây là điểm khác biệt căn bản so với các bệnh truyền nhiễm qua đường máu, nơi virus lưu hành và nhân lên trực tiếp trong huyết tương hoặc tế bào bạch cầu.
Vì sao xét nghiệm kháng thể HPV trong máu không được khuyến cáo sử dụng để chẩn đoán
Trên thực tế, y học có thể đo được kháng thể chống HPV trong máu, tức là dấu ấn cho thấy hệ miễn dịch từng phản ứng với virus. Tuy vậy, loại xét nghiệm này gần như chỉ được dùng trong nghiên cứu dịch tễ học chứ không có giá trị chẩn đoán lâm sàng, vì ba lý do chính.
Thứ nhất, không phải ai nhiễm HPV cũng sinh ra kháng thể có thể đo lường được, tỷ lệ chuyển đổi huyết thanh (seroconversion) sau nhiễm HPV tự nhiên khá thấp và không ổn định giữa các cá nhân.
Thứ hai, kháng thể chỉ phản ánh việc cơ thể từng tiếp xúc với virus tại một thời điểm nào đó trong quá khứ, không cho biết người đó có đang nhiễm HPV ở hiện tại hay không, cũng không xác định được chủng HPV cụ thể đang gây bệnh.
Thứ ba, xét nghiệm kháng thể không thể chỉ ra vị trí tổn thương, không đánh giá được mức độ biến đổi tế bào cổ tử cung, trong khi đây mới là thông tin quyết định hướng xử trí lâm sàng, đặc biệt trong tầm soát ung thư cổ tử cung.
Vậy phương pháp nào mới thực sự phát hiện được HPV
Các hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới cũng như hiệp hội sản phụ khoa tại nhiều quốc gia đều thống nhất rằng mẫu bệnh phẩm chính xác để xét nghiệm HPV phải được lấy trực tiếp từ vùng biểu mô nghi ngờ nhiễm, không phải từ máu.
- Xét nghiệm HPV DNA từ dịch cổ tử cung.
Bác sĩ dùng chổi tế bào chuyên dụng lấy mẫu dịch và tế bào tại cổ tử cung, sau đó mẫu được phân tích bằng kỹ thuật sinh học phân tử như PCR hoặc các hệ thống tự động như cobas, Hybrid Capture để phát hiện DNA của các chủng HPV nguy cơ cao. - Xét nghiệm Pap smear (phết tế bào cổ tử cung).
Phương pháp này không trực tiếp tìm virus mà quan sát những biến đổi bất thường của tế bào do HPV gây ra, thường được thực hiện song song với xét nghiệm HPV DNA để tăng độ chính xác, cách làm này gọi là đồng xét nghiệm (co testing). - Xét nghiệm HPV tự lấy mẫu (self sampling).
Đây là xu hướng đang được nhiều quốc gia áp dụng để tăng tỷ lệ tầm soát, phụ nữ có thể tự lấy mẫu dịch âm đạo bằng que lấy mẫu chuyên biệt tại nhà hoặc tại cơ sở y tế, mẫu sau đó được gửi đến phòng xét nghiệm để phân tích DNA HPV bằng công nghệ tương đương mẫu do bác sĩ lấy. - Xét nghiệm HPV qua mẫu nước tiểu.
Một số nghiên cứu cho thấy mẫu nước tiểu đầu dòng có thể phát hiện DNA HPV với độ tương đồng khá cao so với mẫu cổ tử cung, đây là lựa chọn thay thế cho những trường hợp ngại thực hiện thủ thuật phụ khoa, dù chưa được xem là phương pháp tầm soát chính thống. - Xét nghiệm HPV vùng hầu họng và hậu môn.
Với những trường hợp có nguy cơ HPV liên quan ung thư vùng đầu cổ hoặc ung thư hậu môn, mẫu bệnh phẩm được lấy trực tiếp bằng tăm bông tại vị trí nghi ngờ, tương tự nguyên lý lấy mẫu tại chỗ như trên.
Có thể bạn quan tâm: Xét Nghiệm Định Tuýp HPV Là Gì? Phương Pháp Nào Để Ứng Dụng?
Điểm chung của tất cả các phương pháp trên là mẫu bệnh phẩm luôn được lấy trực tiếp từ vị trí virus cư trú, không phải từ máu tĩnh mạch.
Xét nghiệm máu có vai trò gì trong nghiên cứu về HPV
Cần công bằng nhìn nhận rằng khoa học không hoàn toàn loại bỏ vai trò của máu trong lĩnh vực này. Trong vài năm gần đây, các nghiên cứu chuyên sâu đã bắt đầu khai thác kỹ thuật phát hiện DNA tự do của HPV lưu hành trong máu, gọi là HPV cell free DNA, chủ yếu phục vụ mục đích theo dõi đáp ứng điều trị và tiên lượng ở bệnh nhân đã được chẩn đoán ung thư vùng hầu họng liên quan HPV. Đây là công cụ hỗ trợ giám sát sau điều trị ung thư, hoàn toàn khác với mục đích tầm soát hay chẩn đoán ban đầu mà đa số người dân đang tìm kiếm khi gõ từ khóa xét nghiệm máu HPV. Kỹ thuật này hiện vẫn giới hạn trong môi trường nghiên cứu và một số bệnh viện chuyên khoa ung bướu lớn, chưa phải xét nghiệm phổ biến tại các phòng khám thông thường.
Ai nên đi xét nghiệm HPV và thời điểm nào là phù hợp
Theo khuyến cáo được áp dụng rộng rãi, phụ nữ từ 21 đến 65 tuổi nên thực hiện tầm soát định kỳ bằng Pap smear đơn thuần hoặc đồng xét nghiệm Pap và HPV DNA, tần suất cụ thể phụ thuộc vào độ tuổi, tiền sử kết quả xét nghiệm trước đó và các yếu tố nguy cơ cá nhân. Phụ nữ đã quan hệ tình dục, có nhiều bạn tình, có tiền sử mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục, hoặc có kết quả tế bào học bất thường trong quá khứ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản phụ khoa để được chỉ định lịch tầm soát cá thể hóa, thay vì tự ý chọn loại xét nghiệm theo suy đoán cá nhân.
Lời khuyên từ góc độ xét nghiệm chuyên sâu
Việc lựa chọn đúng loại mẫu bệnh phẩm và đúng kỹ thuật xét nghiệm ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác của kết quả, từ đó ảnh hưởng đến quyết định điều trị. Một kết quả âm tính giả do chọn sai phương pháp có thể khiến người bệnh chủ quan bỏ lỡ giai đoạn vàng để can thiệp sớm các tổn thương tiền ung thư. Vì vậy, thay vì tìm kiếm dịch vụ xét nghiệm máu HPV, người dân nên đến các cơ sở y tế có phòng xét nghiệm đạt chuẩn, được bác sĩ chuyên khoa tư vấn trực tiếp và chỉ định đúng loại mẫu bệnh phẩm cần lấy, đúng kỹ thuật phân tích DNA HPV theo tiêu chuẩn quốc tế.
Nếu bạn đang cân nhắc tầm soát HPV, hãy chủ động liên hệ cơ sở y tế uy tín để được tư vấn cụ thể về loại xét nghiệm phù hợp với tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh lý và mục tiêu tầm soát của bản thân, thay vì tự thực hiện xét nghiệm máu vốn không mang lại giá trị chẩn đoán như mong đợi.
Kết luận
Xét nghiệm máu không phải là phương pháp phù hợp để phát hiện nhiễm HPV vì bản chất virus này cư trú và nhân lên tại tế bào biểu mô chứ không lưu hành trong máu ở giai đoạn nhiễm trùng thông thường. Các phương pháp có giá trị chẩn đoán thực sự bao gồm xét nghiệm HPV DNA từ dịch cổ tử cung, Pap smear, xét nghiệm tự lấy mẫu và trong một số trường hợp là mẫu nước tiểu hoặc mẫu tại vùng hầu họng. Hiểu đúng bản chất của từng phương pháp sẽ giúp bạn đưa ra quyết định tầm soát sức khỏe chính xác, tránh lãng phí thời gian và chi phí cho những xét nghiệm không mang lại thông tin lâm sàng cần thiết.
Tìm hiểu thêm về:
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Vui lòng đến cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và tư vấn cụ thể theo tình trạng sức khỏe cá nhân.
Bài viết này tham khảo từ các nguồn sau: Xét nghiệm HPV Và Những Điều Cần Biết
HPV (Human Papilloma Virus): Diagnosis and Tests
https://web.archive.org/web/20200801180543/https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/11901-hpv-human-papilloma-virus/diagnosis-and-tests
Cervical Cancer Screening & Abnormal Cervical Cancer Screening Test Results
https://www.acog.org/womens-health/faqs/abnormal-cervical-cancer-screening-test-results
