Sự Thật Về Ung Thư Cổ Tử Cung Có Di Truyền Không? Phương Pháp Xét Nghiệm Ra Sao?

Nếu trường hợp trong gia đình có mẹ hoặc chị em gái từng mắc ung thư cổ tử cung, không ít phụ nữ bắt đầu lo lắng và tự hỏi liệu bản thân có đang mang sẵn một nguy cơ nào đó được truyền lại hay không.

Do đó câu hỏi ung thư cổ tử cung có di truyền không vì vậy xuất hiện rất thường xuyên trong các buổi tư vấn tại phòng khám sản phụ khoa. Bài viết này sẽ trả lời trực tiếp câu hỏi đó dưới góc nhìn chuyên môn, đồng thời phân tích sâu vai trò thật sự của yếu tố gia đình trong nguy cơ mắc bệnh, điều mà nhiều tài liệu phổ thông thường bỏ qua hoặc giải thích chưa đầy đủ.

Ung thư cổ tử cung có di truyền không?

Thật sự Ung thư cổ tử cung không phải là bệnh di truyền theo cơ chế truyền gen bệnh trực tiếp từ bố mẹ sang con như các bệnh di truyền kinh điển. Nguyên nhân chính gây ra hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung là tình trạng nhiễm virus HPV nguy cơ cao kéo dài, không phải một đột biến gen được thừa hưởng sẵn khi sinh ra.

Nếu bạn quan tâm thêm hãy tìm hiểu về virus HPV nguy cơ cao tại đây: HPV Type 16 và 18 khác gì nhau? Hiểu rõ về hai chủng virus nguy cơ cao.

Tuy nhiên, câu trả lời không dừng lại ở đó. Trên thực tế lâm sàng, yếu tố gia đình vẫn có ảnh hưởng nhất định đến nguy cơ mắc bệnh, chỉ là ảnh hưởng này mang tính gián tiếp chứ không phải di truyền trực tiếp qua gen. Đây chính là điểm khiến nhiều người nhầm lẫn và cũng là nội dung cần được tìm hiểu làm rõ dưới đây.

Vì sao nhiều người nhầm tưởng bệnh có tính di truyền?

Xét về góc độ thực tế, không hiếm trường hợp hai hoặc ngay đến cả ba thế hệ phụ nữ trong cùng một gia đình đều từng được chẩn đoán ung thư cổ tử cung hoặc tổn thương tiền ung thư. Khi quan sát hiện tượng này, nhiều người tự nhiên hình dung ngay đến yếu tố di truyền, tương tự cách người ta vẫn nghĩ về ung thư trực tràng hay ung thư vú.

Sự nhầm lẫn này xuất phát từ việc đánh đồng hai khái niệm khác nhau, đó là di truyền gen bệnh và yếu tố nguy cơ chung trong gia đình.

Một gia đình có nhiều thế hệ mắc bệnh không nhất thiết do gen bệnh được truyền lại, mà có thể do các thành viên trong gia đình cùng chia sẻ một số điều kiện làm tăng nguy cơ nhiễm HPV kéo dài hoặc giảm khả năng đào thải virus tự nhiên của cơ thể.

Yếu tố gia đình ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh như thế nào

Dù không mang tính di truyền trực tiếp, tiền sử gia đình vẫn được xem là một yếu tố nguy cơ đáng lưu ý trong ung thư cổ tử cung. Ảnh hưởng này thể hiện qua ba nhóm cơ chế chính.

Khả năng đáp ứng miễn dịch với virus HPV

Phần lớn phụ nữ có hoạt động tình dục đều từng nhiễm HPV ít nhất một lần trong đời, nhưng đa số trường hợp cơ thể có thể tự đào thải virus trong vòng một đến hai năm nhờ hệ miễn dịch. Chỉ ở một tỷ lệ nhỏ phụ nữ, virus tồn tại dai dẳng và dần gây ra những biến đổi bất thường ở tế bào cổ tử cung.

Khả năng đáp ứng miễn dịch với HPV có liên quan đến đặc điểm di truyền của hệ miễn dịch, vốn có thể tương đồng giữa các thành viên cùng huyết thống. Đây là lý do một số nghiên cứu ghi nhận phụ nữ có mẹ hoặc chị em gái từng mắc bệnh có nguy cơ cao hơn nhóm không có tiền sử gia đình, dù không tồn tại một gen bệnh cụ thể được truyền lại.

Môi trường sống và thói quen sinh hoạt chung

Các thành viên trong cùng một gia đình thường có xu hướng chia sẻ nhiều yếu tố hành vi và môi trường sống giống nhau, chẳng hạn như thói quen hút thuốc lá, thời điểm bắt đầu quan hệ tình dục, hoặc thói quen thăm khám phụ khoa định kỳ.

 

Những yếu tố này đều đã được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ ung thư cổ tử cung, và khi lặp lại giữa nhiều thế hệ trong một gia đình, chúng có thể tạo cảm giác bệnh mang tính di truyền dù bản chất là do hành vi và môi trường sống tương đồng.

Nhận thức và tần suất tầm soát trong gia đình

Một khía cạnh ít được nhắc đến nhưng có ý nghĩa thực tiễn quan trọng là nhận thức về tầm soát. Trong những gia đình có người từng mắc bệnh ở giai đoạn muộn, các thế hệ sau thường có xu hướng e ngại nói về chủ đề này, dẫn đến việc trì hoãn tầm soát định kỳ. Điều này vô tình làm tăng khả năng bệnh được phát hiện muộn ở các thành viên khác, tạo ra ấn tượng về một khuôn mẫu lặp lại trong gia đình.

Để hiểu rõ hơn vị trí của ung thư cổ tử cung, cần đặt nó trong bối cảnh so sánh với nhóm ung thư có yếu tố di truyền đã được y học xác nhận rõ ràng. Theo các tổ chức ung thư học, chỉ khoảng năm đến hai mươi phần trăm tổng số ca ung thư có liên quan đến đột biến gen di truyền được thừa hưởng từ bố mẹ, phần còn lại chủ yếu do các yếu tố mắc phải trong quá trình sống.

Ung thư vú và ung thư buồng trứng là những ca ví dụ tiêu biểu của nhóm ung thư di truyền, với đột biến gen BRCA1 và BRCA2 đã được xác định có thể truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh. Tương tự, hội chứng Lynch là một dạng đột biến gen di truyền làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng và một số ung thư phụ khoa khác. Với những nhóm bệnh này, xét nghiệm gen di truyền có giá trị thực sự trong việc dự đoán nguy cơ và tư vấn phòng ngừa cho các thành viên gia đình.

Ung thư cổ tử cung không thuộc nhóm bệnh có cơ chế di truyền gen bệnh rõ ràng như trên. Cho đến nay, y học chưa xác định được một đột biến gen cụ thể nào đóng vai trò quyết định trong việc gây ra ung thư cổ tử cung theo cơ chế di truyền. Do đó, xét nghiệm gen di truyền không phải là công cụ được khuyến nghị sử dụng để tầm soát nguy cơ ung thư cổ tử cung, khác hẳn với cách tiếp cận ở ung thư vú hoặc ung thư đại trực tràng có yếu tố gia đình rõ rệt.

Nếu gia đình có người từng mắc bệnh, nên làm gì?

Với những phụ nữ có mẹ hoặc chị em gái từng được chẩn đoán ung thư cổ tử cung hoặc tổn thương tiền ung thư, lời khuyên từ góc độ chuyên môn không phải là tìm kiếm xét nghiệm gen di truyền, mà là chủ động đưa bản thân vào nhóm cần tầm soát đều đặn và đúng lịch hơn so với mặt bằng chung.

Cụ thể, nhóm phụ nữ này nên lưu ý ba điều sau đây nhé:

1. Không nên trì hoãn buổi tầm soát đầu tiên chỉ vì tâm lý lo sợ kết quả.
2. Cần tuân thủ đúng chu kỳ tầm soát được khuyến nghị theo độ tuổi thay vì đợi đến khi xuất hiện triệu chứng, bởi ung thư cổ tử cung ở giai đoạn đầu gần như không biểu hiện rõ ràng.
3. Nên chủ động trao đổi với bác sĩ về tiền sử gia đình để được tư vấn tần suất tầm soát phù hợp, thay vì tự suy đoán mức độ nguy hiểm của bản thân dựa trên cảm tính.

Phương pháp nào giúp phát hiện và chẩn đoán bệnh?

Hiện nay, hai phương pháp chính được sử dụng trong tầm soát và chẩn đoán sớm ung thư cổ tử cung là xét nghiệm tế bào học cổ tử cung Pap smear và xét nghiệm HPV DNA nhằm xác định trực tiếp sự hiện diện của virus HPV nguy cơ cao trong mẫu bệnh phẩm, hai phương pháp này cũng có thể được kết hợp với nhau trong một số phác đồ để tăng độ chính xác. Với những phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ cao do có tiền sử gia đình, việc lựa chọn đúng phương pháp và tuân thủ đúng chu kỳ tầm soát lại càng quan trọng hơn.

Bạn có thể tìm hiểu chi tiết về từng phương pháp, quy trình thực hiện và vai trò của công nghệ xét nghiệm hiện đại trong bài viết Cách phát hiện sớm ung thư cổ tử cung hiệu quả và chính xác.

Giải pháp tầm soát phù hợp cho nhóm có yếu tố gia đình

Với nhóm phụ nữ có mẹ hoặc chị em gái từng mắc bệnh, rào cản lớn nhất để duy trì tầm soát đều đặn thường không phải là thiếu hiểu biết, mà là tâm lý e ngại lặp lại trải nghiệm khám phụ khoa nhiều lần theo thời gian. Đây chính là nhóm đối tượng phù hợp để các cơ sở y tế cân nhắc triển khai giải pháp tự lấy mẫu như Bộ Kit Tự Lấy Mẫu HPV simpli COLLECT™ của Abbott Molecular, giúp người có yếu tố nguy cơ gia đình duy trì thói quen tầm soát định kỳ một cách riêng tư và thoải mái hơn, thay vì trì hoãn chỉ vì tâm lý ngại ngùng mỗi lần đến cơ sở y tế.

Tìm hiểu thêm về sản phẩm tại đây: Bộ Kit Tự Lấy Mẫu HPV simpli COLLECT™.

Kết luận về di truyền ung thư cổ tử cung

Ung thư cổ tử cung không di truyền trực tiếp qua gen bệnh như nhiều người vẫn lo ngại, nguyên nhân cốt lõi vẫn là tình trạng nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài. Tuy nhiên, yếu tố gia đình vẫn có vai trò nhất định thông qua khả năng đáp ứng miễn dịch, môi trường sống và thói quen sinh hoạt chung giữa các thành viên. Hiểu đúng bản chất này giúp phụ nữ có tiền sử gia đình không rơi vào tâm lý hoang mang không cần thiết, đồng thời chủ động hơn trong việc tầm soát định kỳ, yếu tố quan trọng nhất để phát hiện sớm và điều trị hiệu quả căn bệnh này.

Bài viết này tham khảo nguồn tại:
Cervical cancer is not caused by an inherited faulty gene