Xét nghiệm tế bào cổ tử cung khi nào cần làm và cần chuẩn bị gì?

Xét nghiệm tế bào cổ tử cung là một trong những xét nghiệm phụ khoa được khuyến nghị định kỳ nhất cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, nhưng vậy mà lại là xét nghiệm mà rất nhiều người chỉ làm khi được bác sĩ chỉ định, hoặc trì hoãn năm này qua năm khác vì không rõ nên bắt đầu từ khi nào, làm bao lâu một lần, và cần chuẩn bị gì trước khi đi khám. Với phòng khám sản phụ khoa, việc giải đáp rõ ràng những băn khoăn này chính là chìa khóa để tăng tỷ lệ bệnh nhân quay lại tầm soát đúng lịch, thay vì để họ tự tra cứu thông tin rời rạc trên mạng.

Dễ dàng hình dung cho xét nghiệm tế bào cổ tử cung thì ngắn gọn đây là xét nghiệm lấy một lượng nhỏ tế bào từ bề mặt cổ tử cung và vùng chuyển tiếp, nơi thường xảy ra biến đổi bất thường sớm nhất, sau đó quan sát dưới kính hiển vi để phát hiện tế bào có hình thái bất thường.

Quy trình lấy mẫu chỉ mất khoảng vài phút, thực hiện bằng dụng cụ mỏ vịt để quan sát cổ tử cung, sau đó dùng chổi hoặc que chuyên dụng đưa vào để thu mẫu tế bào.

Nhiều bệnh nhân nhất là các chị em phụ nữ rất e ngại xét nghiệm này vì nghĩ sẽ đau hoặc khó chịu kéo dài, nhưng thực tế cảm giác thường chỉ là hơi cấn nhẹ trong vài giây khi lấy mẫu. Đây là điều phòng khám nên chủ động giải thích trước, vì tâm lý lo sợ chính là nguyên nhân phổ biến khiến nhiều phụ nữ trì hoãn lịch khám.

Nên bắt đầu làm xét nghiệm tế bào cổ tử cung từ khi nào

Phần lớn các hướng dẫn tầm soát khuyến nghị phụ nữ nên bắt đầu làm xét nghiệm tế bào cổ tử cung từ khoảng 21 đến 25 tuổi, hoặc sớm hơn nếu đã có quan hệ tình dục và có yếu tố nguy cơ. Việc bắt đầu quá sớm không mang lại lợi ích rõ rệt vì hệ miễn dịch ở tuổi trẻ thường tự đào thải được nhiễm HPV thoáng qua, trong khi bắt đầu quá muộn lại có thể bỏ lỡ giai đoạn phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư.

Tần suất thực hiện phụ thuộc vào độ tuổi và kết quả các lần khám trước:

Từ 21 đến 29 tuổi, xét nghiệm tế bào thường được khuyến nghị mỗi 3 năm nếu kết quả các lần trước bình thường.

Từ 30 tuổi trở lên, nhiều hướng dẫn khuyến nghị kết hợp xét nghiệm tế bào với xét nghiệm HPV, khi đó khoảng cách giữa các lần tầm soát có thể kéo dài đến 5 năm nếu cả hai kết quả đều âm tính.

Với phụ nữ có tiền sử bất thường cổ tử cung, đang điều trị hoặc theo dõi sau điều trị, lịch tầm soát sẽ được bác sĩ chỉ định riêng, thường sát hơn nhiều so với lịch tầm soát thông thường.

Cần chuẩn bị gì trước khi làm xét nghiệm

Để kết quả xét nghiệm tế bào cổ tử cung chính xác nhất, các chị em phụ nữ nên lưu ý một số điều trước ngày khám:

• Tránh quan hệ tình dục, thụt rửa âm đạo, hoặc sử dụng thuốc đặt âm đạo trong khoảng 48 giờ trước khi lấy mẫu, vì những yếu tố này có thể làm loãng hoặc che lấp tế bào bất thường.
• Nên sắp xếp lịch khám ngoài những ngày hành kinh, vì máu kinh có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu quan sát dưới kính hiển vi.
• Nếu đang có triệu chứng viêm nhiễm phụ khoa, nên trao đổi trước với bác sĩ để cân nhắc thời điểm lấy mẫu phù hợp, tránh kết quả bị nhiễu do tình trạng viêm cấp.

Khi kết quả bất thường thì sao?

Một kết quả tế bào học bất thường không đồng nghĩa với ung thư. Phần lớn các trường hợp bất thường nhẹ liên quan đến thay đổi tế bào do viêm nhiễm hoặc nhiễm HPV thoáng qua, có thể tự hồi phục mà không cần can thiệp. Bác sĩ thường sẽ chỉ định thêm xét nghiệm HPV để xác định xem bất thường đó có liên quan đến chủng virus nguy cơ cao hay không, từ đó quyết định có cần soi cổ tử cung hoặc sinh thiết để đánh giá sâu hơn không.

Đây cũng là lý do vì sao xu hướng tầm soát hiện nay không còn dừng lại ở xét nghiệm tế bào đơn thuần, mà ngày càng kết hợp chặt chẽ với xét nghiệm HPV bằng kỹ thuật sinh học phân tử như real time PCR, giúp bác sĩ có thêm căn cứ để phân tầng nguy cơ chính xác hơn thay vì chỉ dựa vào hình thái tế bào quan sát được.

Lựa chọn mở rộng cho bệnh nhân ngại đến phòng khám

Không phải bệnh nhân nào cũng sẵn sàng đến phòng khám đúng lịch, đặc biệt với nhóm phụ nữ bận rộn hoặc còn tâm lý ngại khám phụ khoa. Với nhóm này, xét nghiệm HPV bằng mẫu tự lấy có thể là giải pháp trung gian hợp lý trước khi cần đến xét nghiệm tế bào tại phòng khám.

Bộ kit tự lấy mẫu HPV simpli COLLECT của Abbott Molecular là một ví dụ đang được nhiều cơ sở y tế cân nhắc triển khai. Bệnh nhân tự thu thập mẫu dịch âm đạo bằng que lấy mẫu vô trùng, sau đó gửi về phòng xét nghiệm để phân tích trên hệ thống real time PCR Alinity m, nền tảng xét nghiệm sinh học phân tử tự động hoàn toàn giúp giảm sai sót thao tác và rút ngắn thời gian trả kết quả. Nếu kết quả HPV dương tính, bệnh nhân vẫn cần quay lại phòng khám để làm xét nghiệm tế bào cổ tử cung nhằm đánh giá chính xác mức độ tổn thương, chứ không dùng để thay thế hoàn toàn quy trình khám truyền thống.

Kết luận về xét nghiệm tế bào cổ tử cung

Xét nghiệm tế bào cổ tử cung vẫn là nền tảng của tầm soát ung thư cổ tử cung, nhưng để phát huy hiệu quả tối đa, bệnh nhân cần được hướng dẫn rõ ràng về thời điểm bắt đầu, tần suất thực hiện và cách chuẩn bị trước khi khám. Phòng khám nào chủ động giải đáp những băn khoăn thực tế này, đồng thời có thêm lựa chọn linh hoạt như xét nghiệm HPV tự lấy mẫu cho nhóm bệnh nhân ngại đến khám trực tiếp, sẽ giữ được tỷ lệ tái khám định kỳ cao hơn về lâu dài.